BRF the Artist

Birgir Rafn Friðriksson

BRF listmálari heitir Birgir Rafn Friðriksson. Myndlist Birgis Rafns er fjölbreytt í tækni og stíl, enda viðfangsefnin ólík í anda, efni og eðli. Hann hefur í gegnum árin haldið fjölda sýninga og staðið fyrir og tekið þátt í mörgum samsýningum. En þegar kemur að hans eigin list má segja að hann hafi gefið sig að ýmsum sérverkefnum eða projectum og hefur svo snúið sér að öðrum áherslum. Projectin hafa verið af ýmsum toga, loftmálverk, sundlaugarverkefni, dúettar, Tinna sem tungumál og annað sem honum dettur til hugar, hafa yfirleitt verið frekar tímabundin og orðið að skemmri eða styttri sýningum. Aðrar áherslur hefur hann snúið sér að með ótímabundnum og rannsakandi huga. Má m.a. nefna landslag og umhverfi sem afstætt rými og ýmsar vangaveltur tengdar því.

„Ég staðset mig listamann á mörkum raunveru og fantasíu, sem eru kannski engar fréttir. Líf manna virðist vera og gerast á þeim landamærum og því getur allt breyst. Til að útskýra málið, þá má segja að verkin geti haft óraunverulegan og ímyndaðan útgangspunkt, jafnvel eitthvað sem virðist algjört djók eða vera fáránlegt. En geri ég mynd úr því virðist markmiðið samt alltaf vera það sama: að endurspegla sjónrænt vissan raunveruleik eða að gefa því svip sem má kalla raunverulega og mannlega innri tilveru. Eru ekki allir eða langflestir sem tjá sig myndrænt að nota hið sjónræna einmitt til þess að aðrir tengi við það hið innra í sjálfum sér? Ég er mér afar meðvitaður um þetta“.

“ Að mála eða gera myndir er svo frábært vegna þess að maður þarf að taka margar ákvarðanir í framkvæmdinni og svo að meta stöðuna af og til og sjá hvert allt verkið stefnir jafnvel breyta öllu. Og hvað kemur fram í litanotkun, pensilförum, myndefni, áferð og öðru, stíll og persónuleiki, andlegt ástand jafnvel, er eitthvað sem ljósmynd og myndskeið ná ekki. Það er svo margt raunverulegt sem nútímamiðlar ná ekki. Hvernig getur maður gert sjónræna upplifun af því að anda eða elska eða að vera einn á heiðinni að hugsa um liðna tíma, framtíðina og kyrrðina og jafnvel allt í einu? Fljúgandi fugl er bara ekki ljósmynd af fljúgandi fugli, er jafnvel ekki besta leiðin heldur til að miðla upplifun af fljúgandi fugli í einhverju umhverfi. Ljósmyndir og myndskeið ná ekki að miðla því sem er að upplifa í eigin persónu. Þau ná ekki nærverunni, þessari persónulegu og innilegu beintengingu. Vitaskuld gildir þetta líka um önnur myndefni. Upplifun er aldrei hlutlaus vegna þess að hún er hið innra með þeim sem upplifir. En hvað er það sem framkallast og hvaða rými er það? Hvaða galdur á sér stað? Upplifunin er alltaf persónuleg, bundin ýmsum þáttum s.s. uppeldislegum, þekkingarlegum og tilfinningalegum, bundið næmi okkar, kunnáttu og hæfni til að nema. Nema hvað? Eitthvað sem framkallast í manni sjálfum við viss skilyrði! Tekur fólk almennt eftir þessu? Að inni í þeim er upplifunarstaður þar sem alls konar framkallast inn í upplifunarljósið, eins og fyrir galdur, fram úr myrkra skotum hugans? Og gerir fólk sér grein fyrir að þar með er eins og staðfest sé um tilveru innri vídda í manni sjálfum, ókunnuga staði, heima sem vert er að vera sér meðvitaður um og efla næmi sitt fyrir? Í þessum víddum gerast hlutir, viðburðir og tengingar eiga sér stað sem einfaldlega gera lítið úr hraða ljóssins, tíma og rúmi. Nýslegið gras kveikir á augabragði einstæða ljóslifandi minningu gamallar konu um sjálfa sig kornunga með fjölskyldunni úti í garði, hvar hún man jafnvel eftir lykt og finnur sólina baka húðina enn. Skynfæri okkar ná ekki bara inn í heilabörkinn heldur staðfesta að rætur þeirra ná langt inn í þessar óravíddir hugans. að er þessi raunveruleiki, þessir innri staður, sem ég hef áhuga á að endurspegla, raunveruleika, sem hætta er á að fallist í gleymsku í ljósmynduðum ofsahraða nútímafólks. Fólk virðist varla hafa tíma til að lifa, hvað þá að gefa sig að upplifunum sínum og hvað þá að velta því fyrir sér hvernig þær séu yfirleitt mögulegar“.

„Ég hef áhuga á að fanga innri upplifanir mínar, endurspegla þessa staði sem veita upplifunum rými, þessa staði sem maður getur heimsótt hið innra, endurspegla dýpt og víddir hugans raunverulega í verkum mínum. Er það skemmtilega óraunhæft markmið? Markmiðið er alla vegna gal opið og ekki dettur mér til hugar að það sé tæmandi“.

„Þegar lagt er af stað í myndgerð er maður þegar á leið á innri stað, jafnvel einhvern sem maður hefur aldrei upplifað áður. Og þegar verkið er hafið og komið á einhvern reykspöl er eins og þessi innri staður taki yfir, setji reglur um hvað sé ókei og hvað ekki í lagi. Málari þarf vitaskuld að stíga frá verki sínu og leggja mat á hvað hefur gerst. Ef hann lærir að setja sig í auðmjúkar stellingar þjónsins, mun hann hreinlega nema áhrif þessa innri staðar í gegnum það sem er að framkallast á myndfletinum. En þar með er hutverk mitt sem skapanda breytt frá því að vera leiðtogi eða framkvæmdarstjóri fyrirtækisins yfir í vera þegn eða réttur og sléttur verkamaður. Við sjálfa framkvæmdina var ég færður úr bílstjórasætinu yfir í farþegasætið, sem er í sjálfu sér einhver lífsins galdur. Ég er orðinn þjónn verksins og þarf að undirgangast hugmynd þess og vilja og allar framkvæmdir mína verða að taka mið af því. Auðvitað hef ég vald til þess að stíga af lestinni, hætta við allt heila draslið, mála yfir og mála eitthvað annað. En það breytir í raun engu, því þar endurtekur sagan sig og áður en ég veit af er ég kominn í þjónshlutverkið. Verkið virkar eins og stofnun! Ferlið er nefnilega líkt og gildir um samband manna við stofnanir samfélagsins, stofnanir sem eitt sinn voru bara móðukenndar hugmyndir og innantóm orð. En svo hrinti einhver þeim í framkvæmd og nú þjóna menn þeim og lúta, bugta sig og beygja fyrir þeim, því stofnanir gera kröfur og setja reglur og hafa bein áhrif á hvernig raunveruleiki manna er. Skatturinn var nefnilega einu sinni bara hugmynd. Í framkvæmd verður myndlistarverk stofnun og listamaðurinn gerist þjónn þess“.

„Í tilfelli myndlistarmannsins virðist því spurningin að verða sem hæfastur í þjónshlutverkinu. Hvernig bætir þessi skrýtni þjónn sig í starfinu? Reynir að auka næmi sitt, æfir sig í að hlusta og sjá með opnum hætti möguleikanna og tækifæri í hverri stöðu, hvert allt er að stefna, hvaða þættir og hlutar eru að kæfa aðra þætti verksins, gefur sér tíma, reynir ekki að þvinga verkið til að gera það sem hann vill, því það virkar ekki að reyna að plata það, svindla á því. Verður að hlusta vel, svo að segja. Vera opin og jákvæður fyrir breytingum, læra að meta áhrifin sem eitt hefur á annað í verkinu….hvernig minni þættir verksins þjóna heildinni, hvað heildin er og hvers vegna hún er það sem hún er, um leið og maður þjálfar sig í að horfa gagnrýnum augum á það sem gerist á fletinum, kunna að leggja mat á það og halda svo áfram og áfram. Það má því segja að verkið sjálft láti vita þegar þjónshlutverki manns lýkur. Og þá ætti að vera komin mynd, sjónræn upplifun af einhverri raunverulegri hlið mannlegrar tilveru. Kannski er ég að þessu til að verða betri, næmari manneskja. En það er líka ævintýraþráin, þekkingar og reynsluþráin sem rekur mig áfram og sú vitneskja, að mínar listrænu framkvæmdir endurspegla raunveruleika manna: manneskjur í samfélagi eru í þjónshlutverki.